Archive

Archive for the ‘Монголчуудаа’ Category

Овог, ургийн бичгийн тухай

Цэлгэр хотын гудамжаар намс намс алхлах, дээлээ аятайхан хөөрөгдөж бүсэлсэн, нилээн хал үзэж хашир суусан гэмээр өвгөн надад нэг л дотно санагдаж өөрийн эрхгүй түүний зүг намайг хөтөллөө. Өвгөний мэнд усыг мэдэж танилцахад шинэ үеийн “зантай” хөгшчүүл лав биш гэдгийг би мэдэв…
Би ярианыхаа завсраар “Түүхээ мэдэхийн ач тусын тухай” асуувал өвгөний нүд сэргээд явчихлаа.
- Байлгүй яахав дээ хүүхээ гэж хэлээд нилээн тухалж суугаад яриагаа ийнхүү эхлэв
Эртхэндээ намайг бага байхад манай голд Цэрмаа гэж сайхан охинтой баян Доржийнх гэж айл урд голоос нүүж ирсэн юм. Би эгчгүй байсан болоод ч тэрүү ийм эгчтэй болох юмсан гэж мөрөөддөг байлаа. Манай голд Ноорхой Сангийн ач Баатар гэж яг л баатар баймаар чийрэг өсгөлүүн биетэй ах байсныг би одоо ч тод санадаг юм. Нилээн хэдэн сар өнгөрсөний дараа намайг Хүрээ яваад ирэхэд манай голын хэдэн айлын дунд Ноорхой Сангийн Баатар, баян Доржийн Цэрмаатай суух гэж байгаа гэнэ гэсэн яриа дэгдсэн байлаа. Удсан ч үгүй манай голд нижгэр найр болох ч өдөр ирлээ. Тэр өдрийн сайхныг ч үгээр ч хэлэхийн аргагүй байв. Яг “ хөшиг тайлах” үеэр… Би өвгөний яриаг тасалж “Хөшиг тайлах” гэж яг юу гэсэн үг вэ? гэхэд өвгөн над руу нэг сүрхий харснаа: -Манай нутагт хуримлах ёсыг тэгэж нэрлэдэг юм л даа! гээд цааш яриагаа үргэлжлүүлэн Хүрээ талаас морьтон айсуу гэсэн чимээнээр бүгд гэрээс гарч тэр зүг харлаа. Тэдгээр хүмүүс бараг морьтойгоо гэрт тулж ирээд их л эрэмгий мориноосоо могойд хатгуулсан аятай огло үсрэн бууж шууд гэрт дайран орж хойморт очиж “Хөшиг тайлахаа зогсоох! Баатрыг хүрээнээ даруй ирүүл! “Худ, худгуй” бологсодыг 9 малаар торгох! Найрыг даруй тараах” тухай зар бичиг уншив. Мэл гайхаж цэл хөхрөгсөд Баатар, Цэрмаа хоёрыг эгч дүү болохыг мэдэж ихэд цочирдсон Цэрмаагийн аав, ээж яах ч учраа олохгүй дэмий л ийш тийшээ сандран гүйж байлаа. Тэр цагаас хойш Баатар ямар ч хэл сураггүй алга болсон юм даа. Хожим бид учрыг нь сонсохноо Баатарын ээж Цэрмааг төрүүлчихээд Хятадын пүүсний эзэн Данжаадаас зугатааж явахдаа охиноо Доржид өргүүлсэн юм байна лээ. Дараа нь энэ бүгдийн ярьж чадалгүй өөд болжээ. Харин учрыг мэдэх хүн үүнийг нь мэдсний ачаар манай нутаг хошуу аймшигтай, гутамшигтай зүйлийг үзээгүй юм даа гээд өвгөн яриагаа өндөрлөөд алсыг ширтлээ…” /1997 онд. П.Х. 1в Ч. Эрдэнэцэцэгийн зохион бичлэгээс/

Ийм үйл явдал хүний амьдралд бишгүй сонсогдож дуулддаг ч бид өнөө үед бараг цочирдохоо больжээ. Энэ ч аргагүй юм. Учир нь бид баргийн юманд цочирдохооргүй болтлоо сайн сайхан, муу муухай зүйлийг сонсож, үзэж мэдэрсээр “хогийн сав” шиг болж дээ! Жишээлбэл ДОХ. Түүнийг бид эхлээд маш их цочирдон хүлээн авсан. Энэ нь аяндаа намжиж байтал хаанаас ч юм хоёр хүн ДОХ-той боллоо гэхэд Монгол даяар “Үндэсний аюулгүй байдалтай холбоотой” гээд бөөн бөөн сенсаци, мэдэгдэл, заримдаа ч бүр улс төрийн шинж чанартай онигоо ч хүртэл гарч байгаад дахиад л намжлаа. Гэтэл ДОХ-оос дутахгүй өөр нэг аймшигт зүйл байгаа нь “Монголчуудын цус ойртолт”. Эрүүл мэндийн байгууллагын судалгаагаар Монголд 1000 хүн тутамд 9,7 (11) хувь нь оюун ухааны хомсдолтой гэж гарсан. Аливаа үндэстэн, угсаатан 4 саяас дээш байж хүн ам зүй, эрүүл мэнд, нийгэм-эдийн засаг, улс төрийн талаар ямар ч улсаас хамааралгүй, аюулгүй хөгжих боломжтой гэж судлаачид үздэг. 2,7 сая хүнтэй Монгол улсын 1.100.000 шахам нь зөвхөн Улаанбаатарт, үлдсэн нь 1,2 сая км2 нутагт тархан суусан нөхцөлд магадлалын онолоор бол дээрх тоо бараг геометр прогрессоор өсвөл бид яах вэ? Иймд овог, ургийн бичгийн тухай уламжлалт мэдлэгээ нэн даруй сэргээх нь бидний өмнө тавигдаж буй чухал асуудлын нэг.

Овог гэдэг нь нэгэн өвөг дээдсээс угсаалж, элгэн садны холбоотойгоор шүтэлцсэн бүлэг хүмүүсийн нэгдлийг хэлдэг байна. Овгийг хүн төрөлхтний хувьд “зохион байгуулагдсан хамгийн анхны нийгэм” гэдгийг урьд нь бид үзсэн билээ. Хүн төрөлхтөн бүгд овгийн хамаарлаар зохион байгуулагдаж цаашдаа иргэнших явцдаа өөр өөрсдийн соёл иргэншлийн онцлогоороо ялгарч иржээ. Гэхдээ соёл иргэншлийн хоёр ерөнхий хэв шинжээр угсаатан бүрэлдэх процесс явагджээ. Суурьшмал иргэд ихэвлэн эрхлэх аж ахуй, оршин буй газар нутгаараа холбогдон овог-аймаг-фратрийн дээд шат болох Угсаатан болж хөгжсөн юм. Жишээ нь, Дундад зууны Европт Франц, Испани, Славян, Викингүүд гэх мэт угсаатны хэв шинж III-IY зуунд тодорхой нэг бүс нутагт бүрэлджээ. Ийм процесс дорно дахины суурьшмал иргэншилтэй Хятад, Солонгос, Япон, Энэтхэгт ч адилхан явагджээ. Харин нүүдэлчин ард түмэн өөрсдийн аж төрөх ёс, ахуйн онцлогоосоо болж удам гарал, овог аймгаараа холбогдон угсаатан болж хөгжсөн байна. Иймээс ямар ч нүүдэлчин угсаатнууд нүүдлийн иргэншил, угсаатны хөгжлөөсөө шалтгаалан нэгдүгээрт: Хүн амын хувьд цөөхөн, Хоёрдугаарт Овгийн маш хатуу дэг жаягтай, түүнийгээ сайн мэддэг, зөрчсөн хүмүүнийг хатуу цээрлэдэг байна. Өнөөгийн Монгол угсаатны эх үндэс YII зууны үед Төв Азийн нутагт нүүдэллэн амьдардаг байсныг гэрчилдэг хамгийн эртний, эмх цэгцтэй, дэлгэрэнгүй бичгийн эх сурвалжууд болох 1240 оны “Монголын нууц товчоо”, 1310 оны Рашид-ад-Дины “Судрын чуулган” зохиолууд юм. “Монголын нууц товчоо”-нд 30-аад овог тэмдэглэгдснээс ихэнх нь Нирун-Дарлигин гэсэн Монгол угсаатны гол мөхлөг болсон овгууд юм. Эдгээр овгуудын ихэнх нь яс, цусан төрлийн холбоотой буюу ургууд хэмээн өөрсдийг тооцож, үүсэл гарал, нийгэмд эзлэх байр сууриараа зэрэг дэв, хэмжээ хязгаартай байжээ.

“Монголын нууц товчоо”-нд Бодончар 3 овгийн төрхөмтэй байснаас Жадаран, Баарин, Жаурдай гэсэн шинэ овгууд үүсч хожим эхийн талыг харгалзан “Хэвэл нэгтэй, хэлхээ холбоотой нэг овгууд” хэмээн ярилцаж харилцан дотносдог байсныг онцлон тэмдэглэсэн байдаг. Энэ ёс улам өргөжсөөр одоо Монголын бүх овгуудад уламжлагдан, Харь Жада овог, Яс цусны холбоотой ураг овгууд гэж хоёр хуваагддаг ч дээд үедээ нэг гаралтай “Монгол ахан дүүсүүд” гэж ярилцдагаараа бусад үндэстэнгүүдээс онцгойлон ялгагддаг билээ. Иймээс “Дээд үедээ ураг төрлийн барилдлагаар холбогдсон нэг өвөг дээдэстэй Монгол ахан дүүсүүд цөөхөн ч гэсэн овгуудынхаа хүрээнд харилцан дотносож, өнчин ядуус, ядарсан хүмүүсээ асран тэтгэх, баяр цэнгэл, уй гашуугаа хуваалцдаг олон сайхан заншил, баяр ёслол эрт үеэс бий болж эдүгээг хүртэл уламжлагдан иржээ”

Овог бүр өөрийн гэсэн тодорхой нэр хочтой. Тэр нь уул овогийн эрхийн хэм хэмжээ, хүчин чадал, мандал буурлын баталгаа болдогийг Урианхай, Хиад-Боржигин, Хаучин, Жүрхэн, Торгууд мэт олон овгийн нэрнээс харж болно. Мөн овог бүр өөрсдийн туг сүлд, уриа хашгираа, нийтийн дуу бүжиг, хорио цээртэй, тулж өргөрүүлсэн түүх, удам судраа бичиж үлдээдэг ургийн бичиг, мал сүргээ танидаг им тамгатай байлаа. Иймээс хүн бүр овгоороо эхэлж танилцдаг, овоггүй хүн нэргүй хүнтэй адил байсан үе тун саяхан байсан боловч 1922 оны 6 сарын Ардын Засгийн газрын тусгай тогтоолоор хүмүүсийг овгоо хэрэглэхийг хоригложээ 1996 он хүртэлх үе буюу 70 жилийн хугацаанд Монгол угсаатны олон мянган жилийн турш тогтоож байсан нэг тулгуурыг хугалсан байна.
1994 онд ерөнхийлөгчийн зарлиг гарч овгоо сэргээх, албан хэрэгт түүнийг тэмдэглэх, ургийн бичгээ хөтлөх журам дахин сэргэжээ. Овгоо сэргээж, түүнийг судлах ажил идэвхтэй хийгдэж 5000 овог одоогоор бүртгэгдээд байна. Учир нь Монгол овог гэдэг нь түүхэн үе бүр ясныхаа шинжээр үүсэн гарч байдаг тул овгууд хасагдах, нэмэгдэх зэргээр үргэлж хувирч олон салбар овгууд үүссэн. Хүмүүс архивын баримт сэлт, малын им тамга, өвөг дээдсийн хууч яриа зэргээр өөрийн овгуудаа танин мэдэж сэргээх бололцоотой ч XII-XX зууны эхэн үеийн Монголчууд шиг овгийн түүх, ёс заншил, удам угсаанд хамаарах бүх бүх хүмүүсээ мэдэж сэргээх бололцоогүй нь харамсалтай.

Ургийн бичиг. Бидний дээр дурьдсан хүн ам зүйн судалгаан дахь тоо баримтыг хэрхэн устгах вэ? Бид ХХI зуунд хэрхэн хөгжих вэ?

Бидэнд өнөөдөр бахархал болж үлдсэн хоёрхон тулгуур байна. Нэг нь бүр 800 жилийн өмнө амьдарч байсан Их хаан Чингис, түүний байгуулсан Монгол гүрний гайхамшигт түүх, Хоёрдох нь хэдэн мянган жилийн турш ерөөсөө нэг саяд хүрч байгаагүй бидний нүүдэлчин өвөг дээдсийг уусгаагүй, “цэвэр” хэвээр нь хадгалсаар ирсэн ургийн бичиг юм. Үүнийг батлах зүйл нь бүр XIII зууны үеэд “Монголын бүх овог аймаг яруу тодорхой удам угсааны модтой /түүхтэй/. Учир нь Монголчуудын заншил нь өвөг дээдсийнхээ удам угсааг залган сахиж, төрсөн хүүхэд бүрдээ удам угсаагаа зааж сургадаг. Тийнхүү тэд удам угсааны тухай үгийг хүмүүсийн хүртээл болгодог учраас тэдний дунд яс угсаа, овог аймгаа мэдэхгүй хүн нэг ч байхгүй” гэж Рашид-ад-Дин бахархан бичсэн байдаг.

Харин яг тэр үеэс одоог хүртэл хөтлөгдөн ирсэн ургийн бичгүүд хадгалагдан үлдсэнгүй, түүний хуулбаруудыг 1725 онд Манжийн хаан Энх-Амгалан Монголын бүх тайж язгууртай хүмүүсийн ургийн бичгийг Бээжинд хэвлүүлнэ гэдэг нэрийдлээр хураан аваад шатаачихжээ. Үүний дараа дахин шинээр ургийн бичгүүдийг хөтлүүлсэн ч зэрэг хэргэм, хөрөнгө мөнгө залгамжлуулах гол баримт бичиг гэдэг утгатай болгосон юм. Эдгээр олон ургийн бичгүүдийг нягтлан үзвэл түүхчлэн бичих, хүснэгтлэн зурах гэсэн хоёр аргатай байна. Хүснэгтлэн зурахдаа шулуун шугам, модны цагираг, модны мөчир мэт салбарлуулах гэсэн гурван аргаар бичигддэг байв. Эдгээрээс 1905 онд хийгдсэн Цэцэн хан Шолойн ургийн бичигт 1577-1905 он хүртэлх 328 жилийн дотор төрсөн 11966 хүний нэрийг 5,3 м голчтой даавуун дээр цагираглуулан бичсэн нь түүхэнд үлдсэн хамгийн том ургийн бичиг болжээ.

Ургийн бичигт олон үеийг бичих боломжтойг ч, голдуу 11, 13 үеийг л бичиж үе дотроо гэрлэхийг хатуу хориглодог байв. Учир нь “Удам холдвол ухаан сайжирна” “Манцуйтай байхдаа манайх байлаа Магнагаа өмсөхөөр хүнийх болдог” гэж ярилцан хүү, охидоо багад нь ураг хол, угсаа нэг овгуудтай сүй бэлэг тавилцан худ ураг болдог байв. Ураг дотроо эр-эм бололцож гэм алдснаа Их хаан Өгээдэй ч хүлээн зөвшөөрч онцгойлон гэмшиж байсан нь ердийн зүйл биш ажээ.

“Хусавч үл арилах эцгийн ясан төрөл, Шавхавч үл ширгэх эхийн цусан төрөл” хэмээн бэлэгдэн ярилцдаг монголчууд авга, нагацын ураг төрлөө 12 үеэ (Холбоо-Хуланц өвөг-Хуланц-Элэнц өвөг-Элэнц-Өндөр өвөг-Өвөг эцэг-Эцэг-Би-Хүү-Ач(Зээ)-Гуч(Зээлэх төрөл)-Жич(Зээнцэр)-Ачинчар-Гучинчар-Жичэнцэр-Жилүүхүй) мэдэж 13 дахь үедээ яс хагалах гэдэг ёс үйлддэг байсны учир нь “Эмэгтэй хүний улаан шингэн, эрэгтэй хүний цагаан шингэнтэй сүлэлдэн хүн бий болдог. Иймээс эхийн тал нь хүний мах, цусыг бүрдүүлдэг, Эцгийн тал нь ясыг нь бүрдүүлдэг тул эхийн үе 5 дахь үедээ, Эцгийн үе 9, 11 дэх үеүүддээ мултрана”, “Ээжийн бүх ах дүүс, тэдний дараагийн үеүдийг Нагац-Нагацлах төрөл, Эцгийн талын бүх ах дүүс, тэдний дараагийн үеүдийг Үеэл-Хаяал, Эгч дүү эмэгтэйчүүдийн хүүхдүүд, тэдний дараагийн үеүдийг Бөл-Бөлөнцөр-Бөлөөлөн” хэмээн ярилцдаг бичигдээгүй хэв хууль өнөөг хүртэл хадгалагдан ирсэн.

Эх орныхоо төлөө тэмцсэн залуусыг цагдан хорьж эхэллээ!!!


“Гал үндэстэн” холбооны Удирдах зөвлөлийн гишүүн Г.Болдбаатарыг өнөөдөр өглөө Сүхбаатар дүүргийн цагдаагийнхан гэрээс нь албадан баривчилсан юм. Тэрбээр тус дүүргийн цагдаагийн хэлтэст өлсгөлөн зарлахаа дөнгөж сая мэдэгджээ. Г.Болдбаатарыг тодорхой шалтгаангүй баривчилсан нь санаатай хийж буй үйлдэл гэж холбооны гишүүд дэмжигчид нь үзэж байгаа юм. Тэрбээр Сэлэнгэ аймагт нутаг чөлөөлөх ажиллагаанд оролцож яваад бие нь муудсан учир хэд хоногийн өмнө нийслэлд ирсэн байжээ.

Өнгөрсөн шөнө Өвөрхангай аймгаас баривчлагдаж ирсэн “Гал үндэстэн” холбооны Удирдах зөвлөлийн гишүүн Ц.Мөнхбаяр, н.Төмөрбаатар нарыг Улсын мөрдөн байцаах газраас цагдан хорих 461 дүгээр хорих анги руу ачсан байна. Харин Сүхбаатар дүүргийн цагдаагийн хэлтэст саатуулагдаад байсан М.Баатархуягийг дөнгөж сая тэндээс авч явсан бөгөөд түүнийг хаашаа ачсаныг иргэний хөдөлгөөнийхөн мэдээгүй байна. Ямартай ч Өвөрхангай аймгийн Уянга, Зүүн Баян Улаан сумын заагт үйл ажиллагаа явуулж байсан “Гурван тамга” компанийн усан бууны генераторыг буудсан Ц.Мөнхбаяр нарт эрүүгийн хэрэг үүсгэн цагдан хорьж байгаа бололтой.

Монголын тусгаар тогтнолын тэргүүн зэргийн зорилт

Монголын нүүдэлчин ард түмэн нийгэм журамд шилжих нь нэлээд онцлогтой юм. Монголын тусгаар тогтнолын тэргүүн зэргийн зорилт нь бүх Монгол үндэстнийг нэгтгэж хүчирхэг Их Монгол улсыг байгуулах явдал.Манай улс тусгаар тогтнож хөгжье гэвэл бүх Монголыг хамрах явдал, ар Монголоор зогсохгүй. Ингэхийн тулд Ар Монгол нь бүх Монголчуудыг өөртөө эдийн засаг, соёл-шашин, улс төрөөр үлгэрлэн дагуулах ёстой. Эхлээд Өвөрмонголын Зост, Зуун-Уд, Жирэмийн 3 чуулганыг сайн дураар нь дагуулж Монголд нүүлгэн ирүүлээд хүн амын нягтшилийг сайжруулан эдийн засаг, улс төрийн хүчээ бэхжүүлэх, алсдаа ЗХУ болон бусад улсуудын дэмжлэгтэйгээр Монгол улсыг тойруулан Төвд-Хятад-Туркестаны Монгол үндэстнийг нэгтгэж Төв азийн холбооны улс байгуулах ёстой. Ингэж чадвал Монгол нь Орос, Хятадаас айхгүй эдний эсрэг сөргөлдөн зогсож болно.
Agiin buryad -mongol aimgiin Sharaid ovgiin Jamsrangiin Tsebeen. (1923 on)

 Жамсран Цэвээн (1880-1942)
Судар бичгийн хүрээлэн (Шинжлэх ухааны академи)-г үндэслэгчдийн нэгэн.Тэрээр Ерөнхий сайд Сайн ноён хан Т.Намнансүрэнгийн хамтран туслагч, Монголын тусгаар тогтнол эрх чөлөөний төлөө тэмцэгч, нэртэй улс төрч, түүхч, сурган хүмүүжүүлэгч, хэлмэгдсэн эрдэмтэн хүн байжээ.
Тэрээр Монголын түүх яруу найраг, дуу, шүлэг, бөө мөргөлийн дурсгалт зүйлс цуглуулагч, судлаач, барууны ном зохиолыг монгол хэлнээ хөрвүүлэгч эрдэмтэн хүн байсан.
Монголын сэхээтнүүдтэй хамтран газарзуйн зураг гаргах, шинжлэх ухааныг дэлгэрүүлэх үйлсэд зүтгэж байжээ.
1880 онд Агын Хори Буриадад төрсөн.
1888-1891 онд (8-11 нас) Ага сургууль төгссөн
1891-1894 онд (11-14 нас) Чита дах Оросын гимназид сурч байсан
1895-1897 онд (15-17 нас)Ленинградад Бадмаев-н (1851-1919) сургуульд сурч байсан. Гэвч 1897 онд сургууль хаагдсан.
1898-1902 онд (18-22 нас) Иркутскийн Багшын семинарт сурч төгссөн
1902 оноос (22 нас) Петерсбург их сургуульд Барадины хамт (Улаан-Үүдийн Судар бичгийн хүрээлэнгийн захирал) сонсогчоор орсон
1903 оны (23 нас) зун буриад монгол ардын уран зохиол, бөө мөргөлийн чиглэлээр судар ном цуглуулж эхэлсэн
1904 оны зуныг Оросын хүрээлэнгээс дэмжлэгтэйгээр судалгааны ажил хийж Нийслэл хүрээ, Ага (Хори) Буриадад байсан
1905-1906 онд мөн адил судалгааны ажлаар зорилгоор Монголд байж Петербургт буцан ирсэн
1907-1908 онд (27-28) Санктпетерсбургын Их Сургуульд ажиллаж монгол хэл зааж байв.
1909-1910 онд (28-30 нас) Өвөр Монголоор аялсан.
1911-1917 онд (31 нас) онд Буриадаас Монголд ирж Нийслэл Хүрээ (Өргөө, Урга)-нд амьдарч байсан.
1911оноос Гадаад хэргийн яаманд ажилтан, Шинэ толи сониний хянан тохиолдуулагчаар ажиллаж байсан.
1912 онд (32 нас) Орос Монголын найрамдлын гэрээ хэлэлцээрт Петербург хотноо орчуулагчаар оролцон тусалан, гадаадын бусад орны элчин сайдуудтай харилцаа тогтоон улмаар Монголын тусгаар тогтнолыг олон улсаар хулэээн зөвшөөрүүлэх талаар хөөцөлдөж тусалжээ.
1913-1917 онд Монголд сургууль нээн хичээл зааж, түүний анхны сурагчын нэг нь Х.Чойбалсан байлаа.
1913 (33 нас) онд Ерөнхий сайд Т.Намнансүрэнгийн хамт Хаант Орост айлчлалд орсон. 3 сарын 5-нд Ерөнхий сайдын заавраар Монголд анх удаа дэвшилт ардчилсан агуулгатай сонинг гаргажээ. Газрын зураг бэлдэх ажилд оролцож байв.
1915 онд (35 нас) Орос Монгол Хятад гурван улсын Хиагтын гэрээ бичигт оролцон монголын талаас Ж.Цэвээн, Цогт Бадамжав нар эх зохиогч, орчуулагчаар ажиллажээ.
1915 оны 9 сарын 1-ээс “Нийслэл хүрээний сонин бичиг” гэдэг сонин Нийслэл Хүрээнд гаргахад оролцов.

1919 оны (39 нас) 3 сарын 30 ны єдєр Эрхүүгийн их сургуулид байхдаа Ж.Цэвээн оюутнуудыг зуны амралтаар Монголд томилолтоор ажиллуулах хүсэлт тавьсан ба таван оюутныг Нийслэл хүрээ, Ховдын хязгаарт илгээх болжээ.
1920 оноос Ж.Цэвээн Коминтерний Алс Дорнодын нарийн бичгийн дарга нарын
газарт ажиллаж байхдаа Монголын Ардын хувьсгалын хөдөлгөөнд оролцсон.

1921 оны (41 нас) 3 сарын 1-нд Дээд Шивээд болсон Монгол Ардын намын анхдугаар их хуралд оролцсон 26 хүний нэг нь Цэвээн байв. Тэр МАН-ын анхны мөрийн хөтөлбөрийг боловсруулахад оролцож, тус их хуралд хэлэлцүүлжээ. Ардын сургуули байгуулж Ж.Цэвээний бичсэн “Орчлон ертєнцийн байдал” ном 20-оод оны дунд сургуулийн сурах бичиг, гарын авлага болж байжээ.
1921-1932 оны (41 нас) 11 сард Судар Бичгийн Хүрээлэн үүсэхэд Онходын Жамъян гүний нарийн бичгээр ажиллав.
1924 онд (44 нас) Улсын бага хурлийн гишүүн, 1924 оны БНМАУ-ын анхдугаар Үндсэн хуулийг бичиж боловруулахад оролцов.
1926-1927 онд эхнэр Бадмажав Германд анхны монгол оюутнууд, мэргэн гүн Гомбожавын хамт явсан.
1932-1940 онд (52-60 нас) Ленинградад Эрдэнэбатхантай хамт цөлөгдөж Дорно Дахины институтэд ажиллажээ.
1936 онд (56 нас) номоо Орост орос хэлээр хэвлүүлээд дараа нь англи хэлээр орчуулсан байна.
1938 онд (58 нас) эхнэр Бадамжав Цэдэновна Улаанбаатарт өөд болсон.
1940 онд (60 нас) 2 сарын 19-нд Оросын дээд шүүхээр шийтгүүлж 5 жилийн гяндан ял авсан.
1942 онд (62 нас) Оренбургийн шоронд насан өөд болсон.
1993 онд 60 жилийн дараа Оросын засгийн газрын шийдвэрээр хэрэг цагаадсан.

Эрхэмсэг Монгол хүн таныг бид урьж байна

Сайн байна уу?
Монгол эгшиглэн хамтлагийн авьяаслаг бяц хан багачууд маань Бид Монгол хүүхдүүд тоглолтоо 2011 оны 5-р сарын 25-нд Бөхийн өргөөнд хийхээр боллоо. Та бүхэн бидний тоглолтыг ирж үзэхийг, хамтран ажиллахыг урьж байна.

Монгол ардын дуу хуур мөнхөд эгшиглэж
Мөнх хөх тэнгэртээ дуурссаар байх болтугай

Харилцах утас : 93119310, 98620606, 91174919

Өнөөдөр болсон жагсаалын үеэр Гал үндэстэн холбоог дэмжиж очсон андын хийсэн бичлэгийг засваргүйгээр хүргэж байна.

Монголоо гэсэн зүрх сэтгэлтэй бүхэнд хандах Уриалга

March 30, 2011 6 comments
Монголоо гэсэн зүрх сэтгэлтэй бүхэнд хандах
Уриалга

Цогт эх оронч Ц.Мөнхбаяр нараа бүхий арга хэрэгслээр хамгаалцгаая!

Монгол улс үндэстэн маань өнөөдөр хэдэн арван чиглэлийн геноцидэд өртөн, үхэх сэхэхийн зааг дээр зовж шаналан байна. Нэг чиглэлийн геноцид нь – ашигт малтмалын неоколоничлол юм.
Харийн неоколоничлогчид болон, тэдний дотоодын хамсаатнууд Монгол улсын газар нутгийн аль их алт баялагтай дийлэнх хэсгийг эзэмшиж, цөлмөн дээрэмдэж, байгаль орчныг хордуулан хувхайруулж, монгол хүнийг гишгэх газаргүй, амьдрах аргагүй болгож ирэв.
Энэ талаар зовнин бичдэг, хэлдэг хүмүүс цөөнгүй. Харин жинхэнэ амь бие хайргүй, шийдэмгий тэмцсэн хүмүүс бол Ц.Мөнхбаяр болон, түүний нөхөд – Б.Төмөрбаатар, С.Самбуу-Ёндон, Д.Баяраа нар юм.
Байгаль хамгаалагчдын “Нобелийн шагнал” гэгдэх Голдманы шагналыг хүртсэн нэр хүндтэй зүтгэлтэн Ц.Мөнхбаяр ахуй амьдрал, аюулгүй байдлаа умартан, хууль зөрчигч харийн компаний техникийг буу онилон зогсооход хүрсэн билээ.
Урт удаан хугацааны, олон шатны тэмцэл нь зохих үр дүнг авч ирэхгүй байсан тул, эх орноо гэх халуун зүрх сэтгэлтэй тэд монголчууд бид бүхний төлөө энэ алхмыг,аргагүй хамгаалалтыг хийсэн юм.
Неоколоничлогчид Ц.Мөнхбаяр нарыг нь шоронд хийчихвэл болох юм байна гэж мунхаглан сэтгэж, тэднийг 5-8 жилээр яллах элдэв арга бачаа хэрэглэж байна. Монголоо гэх сэтгэлтэй эх оронч хүмүүс зөвхөн Ц.Мөнхбаяр, түүний нөхөд юм гэж үү.
Үгүй ээ, Монголын төлөө цохилох зүрх, лугших судастай мянга мянган эх оронч бий гэдэгт итгэж байна. Эв санаагаа нэгтгэж, Ц.Мөнхбаяр нарыгаа бүхий арга хэрэгслээр хамгаалцгаая. Харийн түрэмгийлэгчийн гэмт үйлдлийг таслан зогсоосноор, ял зэмд унах учиргүй ээ. Ц.Мөнхбаяр нарынхаа төлөө дуу хоолой, хүч зоригоо ч нэгтгэе, Ц.Мөнхбаяр, түүний нөхдийн адил, Монголоо гэсэн жинхэнэ зүрх сэтгэлтэй язгуурын монголчууд байцгаая!

Үндэстний үзэлтнүүдийн байгууллага бүлхэмүүд (ц.т.д):
Даяар Монгол
Даяар Хөх Монгол
Монгол Үндэстний Сүлжээ
Монгол Туургатны Хуралдай
Нэгдсэн Монгол
Сүлдэр
“Үндэстэн” нэгдэл
Хамаг Монгол
Хастанру
Хөх Монгол
Цагаан Хас

Гурамсан сэтгэлгээ

February 2, 2011 1 comment

Монголчуудын сэтгэлгээний нэгэн євєрмєц онцлог нь гурамсан шинж юм.Vvнийхээ тухай бясалган бодохоос биш нээж хэлдэггvй уламжлалтай байлаа. Гэвч єнєє vед монголчуудыг тал бvрээс нь тандан шинжих олон улсын хэмжээний турхад нэгэнт бии болжээ. Тэднийг монголч эрдэмтэн гэж бид авгайлдаг болсон. Бусдаар хэлvvлж байснаас єєрсдєє ярьж болдоггvй юм уу гэсэн бодол монголчуудын толгойд vе vе буудаг боллоо. Тэгэхийг цаг шаардаж ч байж мэднэ.
Арван зургадугаар равжингийн гахай жилээс хойш монголчуудын гурамсан сэтгэлгээг хоймсон шинжийн сэтгэлгээр баруун тийш нь татах болсон. Ганцхан жаран єнгєрєхєд гурамсан сvлжээтэй дотоод эрч маань хоймсоноор солигдон алдрах аяс илэрхий болж эхэлжээ. Юм боддог монголчууд сэтгэлийн эрчлээс сарнин сулрах вий гэдэгт санаа тавих хvмvvс бас ч байгаагийн нэг нь энэхvv номыг зохиогч бєгєєд толилуулан буй номдоо монголын гурамсан сэтгэлгээний онцлогийг євєрмєц хэлбэрээр дэлгэн єгvvлж байна.
Гурамсан монгол сэтгэлгээний энгийн vр дvн болсон ердийн нэгэн чєдрийг аваад vзье. Малчдын ахуйн єдєр тутмын хэрэгцээт тоног тєхєєрємжийн нэг болсон энэхvv чєдєр бол морь унаагаа адгуулахад хамгаас чухал. Харин адуунаас бусад малыг хичнээн хvч тэнхээтэй, том биетэй (vхэр, тэмээ) байсан чиг монгол хvн чєдєрлєдєггvй юм. Адуунд хэрэглэдэг чєдєр бол ердєє л хоёр хаа, нэг сумнаас бvрдсэн гурвал зангилаа. Урд хоёр хєлд нэг нэг хаа нь, хойд зєв талын хєлд сумыг нь таарахаар хийсэн энэхvv чєдєр гэдэг эгэл хориог хєлд нь байхад ямар ч морь хол явахгvй, биеэ ч зовоохгvй, єл ч алдахгvй. Дєрвєн хєлд нь биш гурван хєлд нь чєдєр хийсэн нь ерийн юм шиг санагдаж болох боловч чухам чєдєрт л монголын гурамсан сэтгэлгээ илэрдэг ажээ.
Сонгодог монгол хийцийн чєдєр бол хоёр хааны нь нэг нєгєєгєєсєє арай богинохон байдаг. Яагаад тэр вэ гэдгийг нь бодох байтугай урт, богино байгаагийн учрыг одоо мэдэх хvн элбэг биш, харин ч тиим байвал буруу хийж гэж цэцэрхэх хvн гарах буй заа. Гэтэл чухам vvнд л нууц нь шингээстэй болой. Юу гэвэл сvvлийн vед єрнєдийн эрдэмтэд ФРАКТАЛ бvтэц, ХАОС байдал гэдэг онол их ярьдаг болсон. Барзгар бvтэц, замбараагvй байдал гэж хар vгээр vvнийг тайлбарлаж болох мэт. Довон дээрээс харахад замбараагvй юм уулан дээрээс замбараатай харагддаг ажээ. Тэгвэл адууны чєдєр vvнд огтхон ч хамаагvй мэт.
Монгол малчны бодож олсон тэрхvv ерийн нэгэн чєдєр нь єнєєх фрактал бvтцийн хуулиар тооцсон зvйл ажээ. Аргамаг хvчит догшин адууны (моторын хvчний нэгж болсон) тэр их хvчийг сарниулж фракталд оруулахын тулд чєдрийн хоёр хааны нэг хєхлийг нєгєєгєєс нь vл ялих богино хийдэг байна. Хэрвээ хоёр хааг тэнцvv хийчихвэл тиим чєдрийг ямар ч адуу ер нь тэсгээдэггvй гэдэг. Монголын гурамсан сэтгэлгээ гэдэг гvнзгий мєртлєє хэн ч тоомооргvй энгийн авай. Ийм vл ажиглагдах нууцыг чєдрєєс эхлээд монгол ахуйд тоолж баршгvй олныг нэрлэж болно.
Vvнийг єнєє хэр монгол судлалд анзаарч vзээгvй байгаа билээ. Тиймээс ч монгол судлал гvехэн байгаа юм. Гvнд нь орох алхам хийх юм бол бор гэртэй айлыг ядуу гэж, цагаан бvрээстэй айлыг баян гэж гаднаас нь єнгєц даган баясч хэлбэрддэг сэтгэлгээ хямарч эхэлнэ. Бор гэртээ Богд, дахан дор эр гэдэг vгийн гvн утгаар явагч тэр хvн малчны бор гэрээс мэргэд гарахын оронг олно.
Зохиолч, сэтгvvлч Н.Нагаанбуу тэр замаар орж монголын гурамсан сэтгэлгээний єрхийг татаж ес есєєр нь гурван бvлэгт хуваан хэсэг болгонд нь ямар нэгэн шинэ vг, євєрмєц мэдээлэл агуулсан ном бичжээ. Тvvний дэвшvvлж байгаа санаанууд хэн нэгний таалалд нийлэх ч буй, vл нийлэх ч буй. Ганцаараа Галлилей зєвєє мэдээд байхад бусад олонхи тvvнд итгэхгvй ядаад арга буюу тэднийхийг зєвшєєрєєд гарахдаа “Тэглээ ч гэсэн тэр эргэлддэг л юм даа” гэж шивэгнэсэн 1633 оноос хойш 366 жилийн нvvр vзлээ, хvн гэдэг! Ганцаардсан Галлилей зєвдєж ганцаардуулсан олонхи цємєєрєє буруудлаа. Монголчууд vндэстниихээ нэрийгхvртэл ямар учиртайг нь нэг их тайлагнан ярихгvй мэдэн будилцгааж байгаа шигээ євєг дээдсээ хаана бунхалснаа ч мэддэггvй мунгинадаг нь мунгуугийнх уу, гурамсан сэтгэлгээнийх vv гэдгийг бодууштай л нэг феномен!
“Учиртай гурван толгой” дуулалтжvжгээр монголын гурамсан сэтгэлгээ дуусвар болоогvй гэдгийг нотлох vгийг энэ номноос олох байж мэдэх бєгєєд ямар ч гэсэн “Цагийн жамыг тодруулагч цаасан шувууны vлгэр” маань гээгдэхгvй vргэлжлэх нь ээ! Vvнд л Н.Нагаанбуугийн нууц буй…

Доктор Л.Тvдэв

Монголын гурвал онол. Бэсүдэй.Нагаанбуу

Бэсүдэй.Нагаанбуу

(Гурамсан сэтгэлгээ)
Нүүдлийн мал аж ахуйн иргэншил, байгалын эрс тэрс нөхцөлтэй уялдсан нүүдэлчдийн сэтгэхүйн өвөрмөц хөгжил нь ертөнцийн амин философийг нээж гурвал онолын гайхамшгийг хорвоод дархалжээ. Энэ онол бол ертөнцийн хуулийг танин мэдэх гэсэн гүн ухааны балар эртний нээлт бөгөөд үндэстний сэтгэлгээний ерөнхий хэв шинж болж хөгжсөн өвөг соёлын дээд баялаг юм.Энэ санаанд эргэлзэх, эгдүүцэн дургүйцэгчид олон гарч арга билгийг сөргүүлэн тавих эс хүл идеализм болоод материализмын аль нэгэн тийш хамаатуулах оролдлого гарч болох юм. Ер нь дэлхийн нийтлэг онол сэтгэлгээнээс өөр Монгол ухаан гэж тусгай юу байх юм бэ?Бангладеш, Конго, Мексик, Итали … гээд 200 шахам улс үндэстэн бүр өөр өөрийн ухаан онолтой байх юм уу гэх зэргээр тас зөрөн эсэргүүцэж хүн төрөлхтний нийтлэг хууль, түгээмэл зүйн жам, соёл, түүхийг хариу номлох хүмүүс элбэг гарах буй заа. Энэ баян өв хэдийгээр Энэдхэг, Түвэдээс эхтэй эхтэй Буддагийн шашны ном бясалгал болон Манж, Нанхиадын(Нань Цзя буюу өмнөт нутгийнхан Хан, Тан, Сүн, Мин… нар болой) тулгасан төр ёс, Европын коммунист үзлийн суртал нөлөө зэрэг эрин зуун дамжсан албадмал харь суртал сургалтын балгаар эмх цэгцээ алдаж сарнисан ч ард түмний ёс заншил, малч сэтгэхүйн хэвшилд үндэсний ухамсарын ноён нуруу төв нь болж хадгалагдсаар буй алтан сан юм.Хуучныг сэргээнэ хэмээн элдвийг утга учиргүй онгичих шинийг сурна гээд харийн сэтгэлгэг хамаагүй шохоорхон шүүрэх “цаг үеийн зөв”-ийг гагц хүү энэ сангаар дэнслэн жиших ёстой.Үүний үлгэр нь асуудал тулгарахад гаансаа шившээд суучихдаг өвгөдийн бясалгал юм. Тэдний бодрол ямар нэгэн зүйлийн эд хонжоо эрхэ бус, бас ямар нэгэн сэтгэл хөдлөлийн үр бус гагц хүү амин чанарыг эрж олох ухаан ажээ. Өөрөөр хэлбэл гурвал ухааны онолын үндэс нь амь юм.Хорвоо ертөнцийг ертөнцийн эзэн бурхан бий болгоогүй, оюун санаа матери анхдагч бус. Энэ бол Монгол ухаан. Эерэг сөрөг идеал матери, арга билиг, инь ян зэрэг сөргөлдсөн хоёр ойлголтыг Монголчууд “Амь ” гэх ай (категори)-аар шүүн амилуулснаар гурвал ухаан бүрдэх нөхцөл үүджээ.Амьгүй эд бодис, амьгүй үйл хэрэг ойн ухаан байдаггүй. Хорвоо ертөнц хотлоороо амьтай бөгөөд таталцаж түлхэлцэж бус шүтэлцэж оршино. Энэ бол гурвал онолын бүдүүвч (хар ухаан) (хар гэдэг үг хүчний бэлэгдэл тул хүчит ухаан) бөгөөд уг язгуур нь бөө мөргөл, онго шүтээн , тайлга тахилгын гол утга “Амь” ажээ.Бөө 99 тэнгэрийг дуудаж харилцан амины амьдралыг онго шүтээндээ залж ертөнцийн сэтгэлийг тайж тахиж байдаг. Гурвал онол нь гүн ухаан (философи) мөн бөгөөд нүүдэлчин ард түмний хэдэн мянган ыг туулсан энэхүү эрдмийг шашны зан үйлээс ангид авч үзэх нь чухал. Буддын шашны зан үйлд энэ онол холилдсон сүлэлдсэн нь их гэдгийг байнга санах нь тун зөв. Бас эдүгээгийн шинжлэх ухаан мэт байгал, оюун, аминаас хол хөндий хөндлөнгийн судлаач мэт хандлагаас тэс өөр нөхцөлдсөн гурвал шинжтэйг мартаж үл болно. Энэ нь шинжлэх ухааны амийг судлаагүй нээгээгүй, хоймсон хөгжилд нарийвчлан явцуурч ертөнцийн аминд тэрссэн хөгжил буй болгосноор тайлбарлагдана. Тэгэхээр гурвал онол нь шашин хийгээд шинжлэх ухаанд яв цав нийцэхгүй өвөрмөц нь илт бөгөөд энэ чанараараа ардын шинжлэх ухаан гэвэл илүү зохимжтой байна.Тухайлж тодруулан нүүдэлчдийн төв голомт Монгол түмний сонгодог гүн ухаан хэмээн өргөмжлөн уламжлах, шинэчлэн хөгжүүлэх үүрэг бидэнд бас гуравдахь мянганы нийтийн он тооллын хувь заяанд тулгарч байна гэсэн үг ээ.Өөрөөр хэлбэл гурамсан сэтгэлгээ нь ирээдүйн хөгжлийн зөв утга болно. Гурамслах сэтгэлгээг” Ардын шинжлэх ухаан”гэсний учрыг нэгэн сурвалжаар баримтжуулахыг хичээе.

Төрийн гурвал
төрийн гурвал ерөөс Чингис хааны үед цэцэглэн хөгжсөн бус бүр Хианны(Хүннү) нарын төрөөс эх нь мэдэгддэг бөгөөд тухайлбал тэдний хууль “гурван хэрэг”

а. Ир үзүүртнийг гаргах
б.хулгай хийх
в.гэм буруу зүйл (хөнгөн хэрэг) хэмээсэн байдаг нь ардын ёс заншилаар уламжлан (рецэпци) болон өвлөгдсөөр ажээ. Дээрх 3 хэрэг мөн 3-н ялтай байсан нь:

а.занчих
б.гэр бүл бас эд хөрөнгийг хураах
в.амийг авах

Үүнд : “а” заалт нь хувь хүнийг хашраах “b” заалт ни гэр бүлийг хураах гэх заалт нь одоогоор бол гэр бүлээс тусгаар шорон мэт, эд хөрөнгө хураах торгууль бөгөөд в-д заасан нь цаазаар авах нэн хүнд ял ажээ. Мөн тэр үед гурван их шагналтай.

а.өргөмж (хаанд өргөмжлөх жүчи(цэцэн), түчи(түшээ) цол олгох
б.эрх дарх олгох(аравт, зуут, мянгатын дарга болгох)
в.гэрэгэ олгох(төрийн хэрэг шийдэх, хэрэгжүүлэх батламж)
байсан нь үндэстний гурвал сэтгэлгээ лавтайяа 2000 гаруй жилийн тэртээд цэгцэрсэн үзэл онолын баримтлал байсны гэрчлэл болно.
Манай ар түмэн “хоёрын хооронд юм” гэх өвөрмөц хэллэг түгээмэл хэрэглэдэг нь “сайн ч биш муу ч биш”,( байхад илүүдэхгүй байхгүйд үгүйлэгдэхгүй гэх мэт агуулгыг илэрхийлдэг).
Яахав дээ юм мэддэггүй, юу ч үгүй нэгэнд бол хэрэгтэй, юм үзэж нүд тайлсанд бол шаардлагагүй гэсэн шиг энэ санаа “алцагчин болох” гэх өөр нэг өвөрмөц хэллэг тулгасан ойлголтонд хүргэнэ.Энэ нь авах уу яах уу?, түр зуур хэрэглэмшээн болох уу?, төвөг ч юм уу гэх мэт үгүйсгэл эргэлзлийн утгыг илүүтэй хадгалж байгаагаараа “эсрэг тэсрэг” агуулагдсан зүйлийг хүлээн авдаггүй сэтгэхүйн онцлогийг зааж байна.
Хүнээр бол эсрэгцсэн хоёр туйлшралт дунд алийг нь дагахаа эс тухайлж ацан шалаанд орох мэт хүнд байдал.Нэг нь материалист үзэл зөв, нөгөөх нь идеалист санаа эрхэм гэж мэтгэлцсэн “хоёрын хооронд” аль нэгийг нь дэмжих үл болох “алцагчин” санаанд тэлэгджээ гэсэн үг. Эндээс аль нэгийг дэмжих давхар туйлшрах бус мухардлаас гарах аль алийг нь дэмжих адил буруушаах өөрийн үнэнийг нээх явдал чухал бөгөөд энэ санааны тайллыг Их засаг хуульд гайхалтай мэргэн цэцэлснийг хойно үзэх болно.
“Магадгүй зөвхөн Монгол хэлэнд л төвийн “тухай ойлголт анхнаасаа хийсвэрлэлийн өндөр төвшинд төсөөлөгдөж ургалч сэтгэхүйг хоёрын хоорондын дундаас ялгаран эртний Грекийн Кентрон буюу гортигны үзүүр гэсэн гарвалтай “центр ум” биш ерөөс аливаа юмны (0) тэг дундыг “төв” гэж төсөөлж байсан бололтой. Энэ нь Грек Европ төвтэй өнөөгийн шинжлэх ухааны “төв”, хятадын күнз (конфусий) -ын дундач үзэл, Түвдийн Нагаржунайн “төв үзэл” зэргээс Монголын гурамсан сэтгэхүй эрс өөр сэтгэлгээ болохыг хэлээд байгаа хэрэг юм. Чухам иймээс өвөг дээдэс маань тэрхүү төв цэгтээ тулганы гурван чулуугаа тулж Хианны (Хүннү) нарын анхны төр улс хэв хуульдаа”гурван хэрэг”, “гурван ял”-н бодлого гаргаж , их эзэн Чингис хаан мянган жилийн хойно “Тэрсэлдсэн хоёрын нэгийг дэмжвэл дэмжснийг цаазла!”(ялла), Гурван хүн ам нэгдснийг (хаан, сэцдийн зөвлөл, их хуралдай г.м (Н.Н) сая нийтэд зарлаж болмой гэх мэтээр хуульчилсан хэрэг.
Манайхан гурван төр, гурван төрийн нүүр үзэх гэж ярилцдаг нь угтаа гурван янзын төр солигдохыг үзсэн гэсэн утгааса илүү өвөрмөц хэллэг болохыг анзаарахаа больж гүймэг ойлгох болов.
Энэ нь угтаа:
1. Ёсын төр, ёс төдий юм уу эс хүл төрийн ёсыг оромдох залгамжлах төдий юм уу алдагсан ёсыг сэргээх оролдлого бүхий төр. Энд түрэг, Уйгарын ноёрхолын үе дэх Кидан гүрэн, Уйгарын дараах Нируны төр эсвээс, Юан гүрний эцсийн улирлын хаад, хийгээд түүнээс янагш феодлын бутралын үе гэгдэх 14-17-р зууны үеийн ихэнх хаад ёсын хаад төр барьж байсан хэрэг ажээ.Үүний хамгийн сүүлчийн жишээ нь 8-р Богд Жавзундамбыг хаанд ёс бусаар (алтан ургийн бус) өргөмжилсөн 1911-20 -иод оны автономит үе болно.

2.Номын төр.
Энд пагва ламыг дээдэлсэн Хувилай хааны “Хос ёсны төр” 1920-30-аад оноос тогтсон социалист чиг баримжаатай коммунист үзлийн төр зэргийг тоймлон оруулж болох.

3.Ертөнцийн (засгаар засах) төр
Энд Чингис хааны төрт ёсны үзлийг ойлгон дээдлэж босгодог бөгөөд тэр нь өрнийн төрүүд мэт шууд дээрээс бус дороос дээшээ чиглэлтэй босоо голч бүхий, ургамал мэт дороо үндэстэй дээрээ соёолол цэцэглэл бүхий төр болно. Өөрөөр хэлбэл ертөнцийн жам хуулийг таньж түүнийг баримтлах зохиомол бус бодлогот төр аж.
Хилийн чанад дахь элэг хэл нэгт өвөр Монголчууд “Монголын гурав, модон ширээний дөрөв”гэх зүйр үгийг шинжлэх ухааны тоймоо (томьёо-теором) мэт мөрддөг нь ширээний дөрвөн өнцөг , дөрвөн тал, дөрвөн хөл, хөлний дөрвөн булан зэрэгтэй адил Монгол зан үйл сэтгэлгээ бэлэгдлийн бүх хэв шинж гурав болохыг ягштал номлосон хэрэг. Гэтэл Ойрд Монголчууд хийгээд Халимаг түмэн,
“Найрнай гурван ёсон, наадмай 2 тал”(ан)гэж сургажээ.Алив наадаан тэмцээн хожих, хожигдох
2 туйлтайн адил найрт төрийн ёсноо гурвал бэлгэ хувиршгүй болохыг нэн оновчтой цэцэлсэн зүйр байна.
Үүнтэй адил энэхүү гүн ухаанаа буриад түмэн одон мэт цээжиндээ мөнхөлөн дээдэлсэн нь дээлний энгэр төө шахам эмжээр байр эзлэх гурвал бэлэгдэл болно.
Гэхдээ энэхүү номд дурдсан хэв ёс заншил, эшилсэн жишээ, сургааль бүтээл олдвор зэргийг ихэвчлэн өнөөгийн Монгол улсын дундаас ойрчлон бэдэрч эрсэн гэм буй тул хүлцэл өчсү. Эрлийн эх нь сав(гадаад), шим нь (дотоод) орчлонт (хувьсагч) гурван ертөнцийн гүн ухааны үүдийг нээж нууцад нь бэдэрвэй. Харин “Монголчууд гурвын тоог эрхэмлэдэг” гэсэн үг үлдсэн ч Яагаад? Ямар учраас?” асуултад хариулах гүн ухааны цэцэн мэргэн улбаа нь өдөр ирэх бүрий бүдгэрсээр үндэстний төдийгүй нүүдэлч угсаатнуудын хувьд соёл иргэншлийн нь утга учир алдагдах эмгэнэлийн шалтгаан болох цаг тулсан мэт. Бидний ирээдүй өчигдөрөөс эхэлсэн бөлгөө. Өчигдрийн ул мөр, удамшиж эгэлшсэн эрдэнэ маань ард түмний бор авдар болох эгэл амьдралд “Заншил” нэрээр хадгалагдаж байна.Тэр нь амин бэлэгдэл шүтлэгтэй холбоотой, уул тахих, дээж өргөх зэрэг “зан заншил “, амьдрал ахуйн онцлогт уялдсан “ахуй заншил”, төр найр хуультай холбоотой төр төмбөгөр, ёс ёмбогор гэх “ёс заншил” гэсэн гурвалд шүтэлцжээ.
Тулгын гурван чулуу бат байх болтухай.Галын гурван зал мөнхөд бадартухай. Ертөнцийн гурвал мэргэн орштухай!
Монголын гурвал онол номноос

Хятадын шоронгоос суллагдсан Монгол тэмцэгчээс сураггүй байна…!!!Түүний гэр бүл баривчлагдав!

2010-12-11
Нью Йорк Таимэс Даваа гариг, 12 дугаар сарын 13, 2010; 3:00 AM Орчуулсан нь ӨМХЭМӨ

БЭЭЖИН — “Тагнуул хийсэн” болон “салан тусгаарлах” үзэлтэй хэмээн буруутгагдаж 15 жилийн хорих ял аван Хятадад хоригдож байсан монгол үндэсний тэмцэгч ялаа дуусгаад суллагдсан боловч эхнэр хүүгийн хамт сураггүй байна хэмээн хүний эрхийн бүлгүүд мэдээлж байна.

Хадаа нь эдүгээ 55 настай бөгөөд монголын соёл заншлын төлөө тэмцэгч нөлөө бүхий нэгэн бөгөөд Хятадын хамгийн удаан хоригдсон улс төрийн хоригдлуудын нэг юм. Зохиолч, номын дэлгүүрийн эзэн байсан тэрбээр Хятадын хойд хэсгийн ихэнх хувийг эзэлдэг хязгааргүй өргөн тал нутаг бүхий Өвөр Монголд амьдарч байгаа монгол үндэстнүүдийн тусгаар тогтнолын төлөө тэмцэгч нэгэн байсан юм.

Хэдийгээр сүүлийн 60 жилийн шилжилт хөдөлгөөний үр дүнд Өвөр Монголын нийт хүн амын 80 хувийг Хятадад үндэстэн эзэлдэг боловч бүс нутгийн дөрвөн сая монгол үндэстэн хойд хил залгаа тусгаар тогтносон Монгол улстай ижил өөрсдийн хэл, соёл заншлаа хадгалж үлдэхийн тулд ихээхэн бэрхшээл туулсаар иржээ.

Тэдний эрх чөлөөний төлөө тэмцэл нь бусад хоёр цөөнх үндэстэн болох төвд, уйгурт явагдаж буй шашин, соёл, хэлээ авч үлдэх гэсэн зорилго нь яваандаа хятадтай цус мөргөлдөөнд хүргэсэн тэмцэлтэй харьцуулбал олон нийтийн анхаарлыг бага татаж, хэвлэл мэдээллээр бага мэдээлэгдсэн юм.

Тухайн үедээ мэдээлж байсан гадаадын эх сурвалжийн мэдээллээр бол Хадаа нь 1995 онд нийслэл Хөххотод хорь гаруй хүнтэй цуглаан зохион байгуулсаны улмаас баригдсан байна. Түүнийг хорьсоны дараа 200 гаруй оюутнууд түүний номын дэлгүүрийн гадаа цугларч, гартаа Монгол байлдан эзлэгч Чингис хааны зураг барьж, дуу дуулж байжээ.

Жилийн дараа түүнийг ялласан тогтоолд өгүүлсэнээр түүнийг бүс нутагт тусгаар тогтнол авчрах зорилго бүхий хууль бус Өвөр Монголын Ардчилсан Нэгдэл байгуулсан үндэслэлээр ялласан гэжээ. Түүний Америкийн Дуу Хоолой болон бусад гадаадын хэвлэл мэдээлэлд өгсөн ярилцлагад үндэслэн тагнуулын үйл ажиллагаа явуулсан хэмээн нэмж буруутгасан байна.

Нью Йоркод байрлах Өвөр Монголын Хүний Эрхийн Мэдээллийн Өртөөний мэдээлсэнээр Хадаагийн эхнэр, хүү нь энэ сард хоригдсоноос хойш сураггүй байгаа юм байна. Хадааг суллагдах ёстой өдрийн маргааш буюу Бямба гаригт хятадын нэгэн вэбсайт дээр Баасан гаригын өдөр цагтай “Гэр бүлээрээ уулзсан нь” хэмээх зурагнууд эх сурвалжгүйгээр тавигдсан байна.

Дээрх байгууллагын мэдэгдэж буйгаар тэр өдрийн үдэш нь цагдаа нар тэдний хамаатанд Хадаагийн гэр бүл дүүрэн хоол зассан ширээний ард инээмсэглэн суугаа дээрх зургуудыг агуулсан DVD өгсөн байна.

“Энэ бол хууль бус. Хятадын хуулиар бол 12 сарын 10-аас хойш Хадаа нь бүрэн эрх чөлөөтэй болсон байх ёстой. Тэд зөвхөн түүнийг хориод зогсохгүй, түүний гэр бүлийн гишүүдийг ч хорьж байна” хэмээн мэдээллийн өртөөний дарга Т. Энхбат мэдэгдэж байна.

Хадаагийн хоригдож байсан Чифен хотын цагдаагийн товчоо руу утсаар лавлахад 4 дүгээр Хорих төв лүү холбогд гэсэн байна. Шоронгийн ажилтан хэмээн өөрийгөө танилцуулсан хүнээс Хадаагийн хаа байгаа талаар асуухад утсаа салгасан байна.

Түүнийг үргэлжлэн хорьж байгаад хүний эрхийг хамгаалагчид ихээхэн санаа зовж буй бөгөөд Хятадын эрх баригчид өөрсөдтэй нь сөргөлдөгчдийг дарахын тулд хуулиас гадуур арга хэмжээ хүртэл зохион, шийтгэж байгааг дурдаж байна. Урд нь саатуулагдаж байхдаа цагдаа нар түүнийг тамласан талаар илэн далангүй ярьж байсан Бээжингийн хуульч, олны танил Гао Жишен сураггүй болоод хэдэн сар болж байна. Үүний адилаар албадан үргүй болгох эмчилгээг илчилсэн Чен Гуанчен хэмээх хүний эрхийг хамгаалагч Шандон аймаг дахь өөрийн гэртээ өнгөрсөн 9 дүгээр сараас хойш гэр бүлийн хамт хоригдож байгаа юм. Тэрбээр эд хөрөнгөнд хохирол учруулсан хэмээх үндэслэлээр 4 жил хорих ял эдэлсэн юм.

Хонг Конгд төвтэй Дуй Хуа Сан хэмээх Хятад-Америкийн хооронд хүний эрхийн талаарх яриа хэлэлцээрийг дэмждэг ашгийн бус байгууллагын судлаач Жошуа Розенвейг хэлэхдээ Хадаагийн олон жилийн ял нь тус улс дахь үндэсний цөөнхийн салан тусгаарлах үзлийг сурталчилдаг байгууллага хувь хүмүүст харуулж буй Бээжингийн хатуу бодлого юм гэв. Өнгөрсөн 15 жилийн турш түүний байгууллага болон хүний эрхийн бусад байгууллагууд Хадааг суллахыг Хятадын эрх баригчдаас удаа дараа шаардсан байна.

“Үндэсний цөөнхийн хоригдолууд бусад жирийн хоригдлуудтай харьцуулбал өршөөлд хамрагдах нь маш бага. Тэр бүү хэл хүчин юм уу дээрэм хийсэн хоригдлууд засран хүмүүжсэнийхээ төлөө ялаа хөнгөлүүлдэг шүү дээ” хэмээн тэр өгүүлж байна.

Нью Йоркод төвтэй мэдээллийн өртөөний тэргүүн Т. Энхбат хэлэхдээ Хадаа нь саяхан Хятадын эрх баригчдын тавьсан цөллөгөнд яв, эс бөгөөс амаа хамхиад Хятадад үлд гэсэн саналыг нь хүлээн авахаас татгалзсан “Монголчуудын баатар” юм хэмээв.

Хадаагийн эхнэр хүү хоёрыг нь баригдахаас өмнө байнга холбоотой байсан Т. Энхбатын хэлж буйгаар цагдаагийн газар Хадаад дээрх саналын хүлээн авбал сайн ажил, байшин амалсан байна. Т. Энхбат хэлэхдээ Хадаа аль ч саналыг нь хүлээн аваагүйгээр барахгүй хоригдсон жилүүдийнхээ төлөө цагдаагийн газрыг шүүхэд өгнө хэмээн андгайлсан байна.

“Тэр бол маш зоригтой хүн” хэмээн Т. Энхбат өгүүлж байна

Барон Унгерний цэргүүд ч, 1932 оны босогчид ч, Халимагийн морин хорооныхон ч Монголын баатрууд мөн

December 28, 2010 1 comment

“БНМАУ-ын баатар” цол 1922 онд буй болж, Д.Сүхбаатар анх хүртсэн юм гэдэг. Тэрбээр Богдын ЗГ-аас мөн баатар цол хүртэж асан тул хошой баатар аж. Байж болох л хэрэг. Д.Сүхбаатар 1911, 1921 оны хувьсгалуудад гавъяа байгуулсан цогт эх оронч мөөн.
Харин Х.Чойбалсан хошой баатар болох гавъяатан мөн үү (Ю.Цэдэнбал ч яахав, шударгаар цолыг нь хураасан)? И.Сталин, Л.Брежнев, А.Косыгин зэрэг Зөвлөлтийн нам төрийн удирдагч нар? Сансрын нисэгч Г.Титов, П.Беляев, Н.Рукавишников, А.Николаев, В.Горбатко, В.Коваленок, В.Савиных? Тэд Монгол улсын баатар хэвээрээ л байгаа.
Гэтэл 1911 оны үндэсний эрх чөлөөний хувьсгал, 1913 оны чөлөөлөх дайн, 1920-21 оны чөлөөлөх дайн, 1932 оны ардын бослогын баатрууд маань ор тас мартагдсан, нэлээд нь бүр, дайсан мэтээр ойлгогдсон хэвээр байгаа нь эмгэнэл билээ. Энэ харамсалтай явдлын талаар асуудал дэвшүүлж, олны анхаарлыг хандуулахын тулд миний бие “Баатруудаа бид мартсаан” (moenhbayar.blogspot.com-д буй) хэмээх шүлэг бичин (мөн өөр 5 шүлгээр) “Эх орон танаа” яруу найргийн наадамд оролцсон. Мөн энэ өгүүлээрээ санаагаа дэвшүүлж байнаа.
200 гаруй жил үргэлжилсэн Манжийн дарлалыг, Монголыг “Хятадын хэсэг” хэмээн баттай ойлгочихсон дэлхийн төөрөгдөлтэй нь хамт түлхэн унагасан 1911 оны үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын баатруудыг бид яавч мартаж болохгүй. Ухаант мэргэн өвөг дээдэс маань “Монгол гэдэг бол Монгол л юм” гэдгийг ойлгож байсан учир, шууд монгол туургатны ЗГ-ыг байгуулж, монгол ахан дүүсээ нэгтгэх үйлсэд зориглосоон.
1913 оны 1-р сард, Хөх хот, Чуулалт хаалга, Бугат, Долнуур, Бат хаалгын чиглэлээр Таван замын цэрэг хөдөлгөж, Өвөр Монголыг чөлөөлөх дайныг эхлүүлэхэд, Манлай баатар Дамдинсүрэн, Удай ван, Хайсан гүн, Егүзэр хутагт, Бавуужав, Тогтох, Чимэдцэрэн, Насан-Арвижих, Сономдорж, Зүтгэлтэн нарын өвөр монгол голдуу ноёд монгол туургатны түмэн морьт цэргийг манлайлан авч одсон байдаг юм.

Сүхбаатар, Данзан, Бодоо, Элбэгдорж Ринчино зэрэг
1921 оны ардын ардчилсан хувьсгалыг хийлцсэн зүтгэлтнүүд

Өвөр Монголд ч тэд цэрэг элсүүлж, Юань Ши Кайн дандаа давуу хүчтэй байлдан, 20 гаруй удаа хиар цохиж байсан агаад, Хөх хотын төлөө тулалдаанд аргагүй нэг ухрахад хүрч, нутгийн ардуудаар хүчин зузаатгаж, бусад замын цэрэгтэй нийлэн бүсэлж цохих ч төлөвлөгөө боловсруулан суутал, Монголыг нөлөөний бүсдээ хуваасан Орос, Японы шаардлагаар аргагүй Богдын ЗГ цэргээ татжээ. Уг нь, шаардлага гарвал Бээжинд ч цохилт өгөх зориг төгс байсийм гэдэг.
Божи, Волиган, Гилэнгүнж, Галсанцинпан, Даш, Долгор, Доржпалам, Дугаржав, Дэлхий, Жигшинбуу, Заяат, Илиу, Лаасаг, Лувсан, Мааньжав, Манажав, Мандах, Мубунга, Муранга, Найданжав, Налгор, Насантогтох, Норов, Өлзийбадрах, Өлзий-Орших, Сандагдорж, Сундайжав, Сэргэлэн, Төмөр, Түгжням, Түмэд, Түмэннаст, Хохилон, Чойванлун, Чулуун, Цэнд, Шаарийбуу, Ярин… Эдгээр нэрүүд бидэнд юуг өгүүлнэ вэ. Юуг ч өгүүлэхгүй. Баатруудыг маань мартуулсан учраас тэр. Гэтэл энэ гэрэлт хүмүүнүүд Монгол Улс үндэстнийхээ төлөө амь хайргүй тэмцэж явсан, та бидний энэ цагийг авчирсан, бахархан дууриах баатрууд билээ.
1919 онд өвөр монгол, буриад хэсэг эх оронч Нармай Монгол улсыг тунхаглаж, ЗГ-ыг нь байгуулсан. Харийнхны хорлонгоос болж тэд ЗГ-таа Халхын нэр нөлөөтэй зүтгэлтнүүдийг оруулж амжаагүй нь зөрчилдөөний шалтгаан болж байсан ч, чухал үйл хэргийг тунхагласан, эхлүүлсэн билээ л.

Баруун Монголыг Манжийн дарлагчдаас чөлөөлөхөд оролцсон Дамбийжанцан зэрэг зүтгэлтнүүд

Панмонгол улсын төв байх түүхэн учир зохиролтой Ар Монголыг гоминданы түрэмгийлэгчдээс чөлөөлөх ариун дайн Нармай Монголын ЗГ-ын шугамаар шийдэгдэн, өрнөжээ. Хэсэг монгол эх оронч энэ дайнд цагаантны хүчийг ашиглах тактик боловсруулсан нь орос, буриад, өвөрмонгол болон бусад монгол ястан цэргүүдээс бүрдсэн хүч (Барон Унгерний гэгдэж) Ар Монголд орж ирснээр хэрэгжсэн.
Тэднийг ар монголчууд туйлаас талархан, чөлөөлөх тэмцэлд эрслэн боссон хөдөлгөөнийг Чин ван Лувсанцэвээн тэргүүлсэн билээ. Чөлөөлөгчид зорьсондоо хүрч, харийн түрэмгийлэгчдийг үлдэн хөөж, Богд хаанаа өргөмжлөн, Монгол улсаа сэргээн мандуулсаан. Барон Унгерн, Лувсанцэвээн тэргүүн, Баяр гүн, Жамбалон зэрэг зүтгэлтнийг тэгэхэд зүй ёсоор баатар цолоор шагнаж байсан.
Энэ дайныг үүсгэсэн монгол эх орончид маань эх орноо л чөлөөлөхийг эрмэлзэн, зорьсондоо хүрсэн болохоос биш, большевизмийн эсрэг цагаантнуудын тэмцэл, Оросын иргэний дайнд оролцъё гэж санаагүй нь МАН-ын эх орончид улаантнуудыг түшиглэсэн явдалтай л ижил. Өдгөө тэдгээр ч цагаантнууд улаантнуудыгаа бодвол дэвшилтэт хүч гэгдэн, Барон Унгерн “Оросын цагаан хөдөлгөөний сүүлчийн рыцарь” гэх зэргээр алдаршиж буй билээ.

1920-1921 онд Ар Монголыг Юань Ши Кайн түрэмгийлэгчдээс
чөлөөлөхөд оролцсон буриад монгол казакууд

Большевикууд Монголд иргэний дайн өдөөн, хожоо гаргая гэсэн нь төдийлөн амжилт ололгүй, эх орноо чөлөөлсөн монголчууд цагаантнуудаас ангижран салж, Барон Унгернийг (тэрбээр манайхны дургүйцлийг төрүүлсэн болсон) ч баривчлан, бусадтайгаа нэгдэн нийлж байсан.
20-21 оны Цэвээн тэргүүн, Баяр гүн нараар удирдуулсан монголчуудын чөлөөлөх тэмцлийн баатрууд мартагдах ёсгүй, мөнхжих ёстой!
Монголчууд зөвхөн 20-21 онд большевизмийн эсрэг тэмцэлд хувь нэмрээ оруулсан биш. 1932 оны ардын бослогоороо большевизмд хүчтэй цохилт өгсөн юм. Энэ бослогыг большевикууд хэрцгийлэн дарсны (олон мянган хүн хядуулсан, цаазлуулсан) дараа буулт хийж, Сталин “Монгол орон хөрөнгөтний ардчилсан улс болбол зохино” хэмээн сандран мэдэгдэж байсан билээ. Ташрамд, большевизмийн эсрэг тэмцэл нь өдгөө гитлеризмийн эсрэг тэмцэлтэй дүйцэх, хүн төрөлхтний ариун үйлс гэгдэх болсон.
Гэхдээ 1932 оны бослого маань юуны өмнө зөвлөлтийн түрэмгийлэгчдээс эх орноо чөлөөлөх гэсэн үйлс байлаа. МАН-ын эх орончид маань цагааны дээрэмчдийг улаантных нь хүчээр зайлуулж, улмаар бүх монгол туургатны ардчилсан улсыг байгуулах зорилготой байснаас бус, большевизмаар замнана, зөвлөлтийн колони болно гэж огт бодоогүй л билээ. Түүнийхээ улмаас ч улаан террорт өртөн хядуулцгааж, зөвлөлтийнхөн Монгол оронд эзэн суусан.

Сталинизмын гай зовлонгоос халимаг эх орноо аврахыг зорьсон дайчид

Бослогыг анх санаачилж, “Самбуу ламын бичиг” хэмээх тунхгаараа олныг уриалан дагуулсан Самбуу дүвчин, Очирбатын яам хэмээх чөлөөт Монголын ЗГ-ын ерөнхий сайд Самбуугийн Буриад, яамны НБД Жамсрандорж, мөн Түгж нарын жанжид бол ард түмнийхээ сайн сайхны төлөө эрслэн боссон зоригт баатрууд минь билээ.
Монголчууд бид л баатруудынхаа дурсгалыг сэргээж, сүлд хийморий нь дээдэлж, үлгэр жишээгээр нь төлөвшиж, хойч үеэ хүмүүжүүлж, баатруудаа шүтэж биширч явахгүй бол, өөр хэн чингэх билээ. Бидний төлөө алтан амиа хайрлалгүй тэмцсэн тэд мартагдах хувьтай юм гэж үү.
Бусад улсууд зөвхөн өөрийн улсын иргэнийг биш, өөрийн үндэстний баатрыг эрхэмлэн дээдлэх өргөн чиг хандлагатай байдаг нь зөв юм. Казахстан гэхэд Шинжааны Оспан баатрыг маш их хүндэтгэн дээдэлдэг.
Тиймээс бид монгол туургатны баатруудаа манай миний хэмээн өөриймшүүлж явах хэрэгтэй байна. Жишээ нь: Ард түмнийхээ л эрх чөлөөний төлөө тулалдаж явсан Халимагийн морин хорооны баатруудыг бид хүндэтгэх л ёстой. Сталины “талд” л байсан бол баатар биш шүү дээ. Эх орноо хамгаалснаар нь л үнэлэх учиртай. Иргэд нь Гитлерийн “талд” байлдаж явсан гэх улсууд өдгөө тэднийгээ эх орныхоо төлөө, сталинизмын эсрэг тулалдаж явсан гэгээн дайчид гэж хүндлэх болжээ. Бид ч бас тэгж хандах учиртай.
Баатруудаа мартахгүйн тулд дараахь зүйлүүдийг төр түмэндээ уриалж байна:
1. “БНМАУ-ын баатар” цолтонд Монгол Улсын баатрын статус автоматаар шилжихгүй. “Монгол Улсын баатар” цолыг цол шиг цол байлгаж, түүнд “БНМАУ-ын баатар” цолтнуудаас дүйцэхийг нь хамруулъя. Манай эх орныг амь бие хайргүй хамгаалсан дотоод, гадаадын иргэд л “Монгол Улсын баатар” цолд хамрагдах эрхтэй.
2. 1911 оны хувьсгалаас эхлүүлэн, бүхий баатруудыг “Монгол Улсын баатар” цолд хамруулан, мандуулъя. Богд хаант Монгол улсаас олгосон баатар цолтнуудыг “Монгол улсын баатар” цолонд автоматаар хамруулж болно гэж үзэж байна. 1911 оны хувьсгалаас эхлээд, 1913 оны чөлөөлөх дайн, 1920-1921 оны чөлөөлөх дайн, 1932 оны ардын бослого зэрэг томоохон үйл явдлыг, мөн бусад түүхэн үйл явдлуудыг судалж, баатруудыг тодруулъя.
3. 1911, 1913, 1920-1921, 1932 оны баатруудад зориулсан хөшөө дурсгал, музей, кино, ном зэргийг бүтээж, тэдгээрийг өргөнөөр сурталчилан мөнхжүүлье. Чингэхдээ Өвөр Монгол, Буриад, Барга, Тува, Торгууд (Шинжааны) зэрэг, ард иргэд нь манай тусгаар тогтнолын үйлсэд олноор оролцсон монгол нутгуудын баатруудад тусгай тусгай болон, нийлүүлэн нэгтгэсэн хөшөө дурсгалыг босгож, ар монголчуудын үнэн сэтгэл зүрхний талархал хүндэтгэлийг илэрхийлж, бүх талаар сурталчилан мөнхжүүлж, монгол туургатны эв нэгдлийг гагнан бэхжүүлж, яруу алдрыг бадраах нь зүйтэй.
4. “Монгол үндэстний баатар” цолыг буй болгож, нийт монгол туургатан даяарт дуурсах гавъяатай баатруудыг хамруулан мөнхжүүлье. Энэ цолыг Монголын эрт цагаас эдүгээг хүртэлх түүхэн баатруудад олгож байя.
5. Зөвлөлтийн ноёрхол, нэг намын тоталитар дэглэм, социалист интернационализмд таацуулан, үзэл суртлын үүднээс туйлшран олгосон баатар цолын цаад үнэн мөн чанарыг ард түмэнд тод таниулъя. Монгол улс түмэнд гай зовлон авчирсан, эсэхүл гавъяа байгуулаагүй хүмүүсийн хөшөө дурсгалыг буулгаж, мөнхжүүлэлтийг нь үгүй болгох хэрэгтэй. Гавъяатай эсэх нь маргаантай байдаг хүмүүсийн хувьд ч тийнхүү хандах шаардлагатай.
Баатруудаа хүний ёсоор эрхэмлэн дээдэлж, мөнхжүүлэн хүндэтгэж, тэднээс суралцаж, улс түмнээ мандуулан бадраах үйлсэд хувь нэмрээ харамгүй оруулцгааж, Мөнх тэнгэрийн ивгээлийн дор цэнгэлийн манлайд хүрцгээе!

эх сурвалж: http://moenhbayar.blogspot.com/





Follow

Get every new post delivered to your Inbox.